2006-02


grootmense

resensies

Breinbliksem

Fanie Viljoen

Die Sanlamprys vir jeuglektuur, ’n gesamentlike inisiatief van Tafelberg Uitgewers en Sanlam, word tweejaarliks toegeken. Dis ’n kompetisie waarin manuskripte wat oor ’n bepaalde voorgeskrewe tema handel, beoordeel word en waarvan die wenmanuskripte deur Tafelberg Uitgewers gepubliseer word. Vanjaar was die tema musiek en het Fanie Viljoen se Breinbliksem en Francois Bloemhof se nie vir kinders nie, vir die eerste keer in die geskiedenis van die prys gesamentlik goud ontvang. Aan Engela Van Rooyen se boek Vuvuzela is silwer toegeken.

Breinbliksem

Van die allitererende eksplosiewe in die titel tot by die verrassende slot, doen Fanie Viljoen se Breinbliksem letterlik dit wat die titel sê. Dit is ’n onthutsende, maar boeiende leeservaring, wat geen leser onaangeraak sal laat nie – soos wat die briewe van lesers wat reeds in verskillende publikasies verskyn het, duidelik aandui. Dis egter moeilik om die boek te bespreek, sonder om die geheim van die verhaal uit te lap. Daarom sal ek bloot enkele aspekte kursories aanraak.

Wat die uiterlike teksgegewe aanbetref, is Breinbliksem besonder knap verpak. Die oorwegend swart en wit bandontwerp met die titel en waarskuwing, “Nie vir sensitiewe lesers” in rooi; die foto van die “steel cap” stewel van onder geneem op die voorblad wat geweld suggereer, die meisie in tiperende swart klere op die agterblad; en die uitdagende flapteks “Liewe leser. Hierdie boek kom met waarskuwing – sien bladsy 1. Neem dit ernstig op” toon reeds aan dat die teks daarop uit is om grense te verskuif en om die konvensies van die tradisionele tienerboek omver te gooi. Die ondermynende toon en inhoud van die waarskuwing op bladsy 1 asook die uitleg van die boek, na analogie van ’n CD-speler, tipeer die boek as ’n subversiewe en selfs moedwillige teks wat die establishment uitdaag.

Die moedswillige uitdagendheid van die eksterne tekselemente word inderdaad effektief deurgevoer na die teks self. Dit is so skokkend soos wat die verpakking voorspel. Die verhaal word vertel uit die perspektief van die eerstepersoonverteller en hoofkarakter Burns. (Die funksionaliteit van dié literêre tegniek blyk veral teen die einde). Die sentrale gebeurtenis in die verhaal is Burns en sy twee vriende se besoek aan ’n rockfees by die Allemanskraaldam – vandaar die titel. Die verhaal wat hierom ontvou is een van dekadensie, nihilisme, sadisme, geweld - en verwardheid.

Viljoen het sy navorsing goed gedoen: die beskrywing van die rockfees is volgens ingeligte bronne in die kol en die karakters ontstellend geloofwaardig, veral die uitbeelding van Burns. Die skokkende en ondermynende taalgebruik versterk die geloofwaardigheid van die fiskionele wêreld wat die leser hier as’t ware (teen sy sin) insuig.

Na die verhaal wat vir my soos ’n “rollercoaster” rit gevoel het, het die ontknoping my met die eerste lees teleurgestel, eintlik kwaad gemaak. Ek het gevoel die outeur volg ’n maklike uitweg omdat hy nie weet hoe om die tafel wat hy gedek het, sinvol af te dek nie. Hoe meer ek egter daaroor gedink het en weer op my spore in die boek teruggeloop het, hoe meer het ek besef hoe vernuftig die slot beplan is; hoe uitstekend die teks daarin geslaag het om my “brein te bliksem” (p1); hoe vaag die grense tussen realiteit en skyn is; en hoe moeilik dit is om gerieflike en gerusstellende antwoorde op vraagstukke waarmee jong mense gekonfronteer word, te verskaf.

Die boek verg oopkop lesers, beslis nie die wat soos volstruise hulle koppe in die sand wegsteek nie. Dit belig ’n groep jong mense wat ons nie kan wegwens nie. Dis ’n boek wat die moontlikheid inhou om Afrikaanse tieners te oortuig dat daar Afrikaanse boeke is wat hulle kan uitdaag. As jy dapper is, koop die boek vir ’n tiener, lees dit self ook. Dit is goeie gespreksmateriaal.

Tafelberg, ISBN 0 624 04307 X

Maritha Snyman

Prof. Maritha Snyman is verbonde aan die Departement Inligtingkunde, UP.
Terug na Resensies

 

 

 

 


Voordeur en inhoud | Jong woordvrate | Ouer woordvrate | epos

STORIEWERF word aangebied saam met woordvrate en storiemakers
van alle soorte en groottes.
Gebou en onderhou deur Franci Greyling.

Skryfkuns Skool vir Tale Noordwes-Universiteit (PUK)

(C) Franci Greyling 2000-2006