2001-08-01

werfjoernaal

werkplaas

 

17. Fiksie vir die jonger leser (Graad vyf en jonger)

Daar in ongetwyfeld menige verskille tussen prenteboeke en fiksie of novelle ('n baie verkorte weergawe van fiksie/romans). Van die meer ooglopende verskille is: fiksie het baie minder, indien enige, prente, illustrasies of foto's. Meestal geen. Die ander verskille gaan ons nou na kyk.

Jy behoort volledige kennis te dra van die standaardgebruike van toepassing by die skryf van fiksie vir die jonger leser. Hierdie plaas jou in die posisie dat jou werk wel aan die redakteurs se verwagtinge kan voldoen. Natuurlik kan reëls gebreek word, maar indien jy nog nie voorheen 'n middegrade fiksie gepubliseer het nie, is dit raadsaam om eerder by die reëls te hou. Dit gee jou 'n baie beter kans op sukses!

Die lesersgroep is totaal verskillend van die lesersgroep van prenteboeke. Die koper van fiksie is gewoonlik die leser self, afhangende van die ouderdomsgroep. Die ouderdomsgroep van graad drie en jonger word, alhoewel hulle self hul eie keuse van leesstof maak, nog steeds deur die volwasse ouer beïnvloed. Wanneer hierdie lesertjies die ouderdomsgroep van graad vier en vyf bereik, kies hulle self wat hulle wil lees. Hulle word wel met hierdie keuse beïnvloed deur hulle maters.

Nog 'n belangrike verskil is die onderwerp. Terwyl prenteboeke oor die algemeen oor onderwerpe handel wat te doen het met dierekarakters, nostalgiese situasies, of die handeling van volwasse karakters en situasies, gaan die fiksie vir die jong leser selde oor enige van hierdie onderwerpe. Die onderwerp is gewoonlik oor die jongmense self en gebaseer op die jong leser se ouderdomsgroep se doen en late, ondervindinge, konflikte, probleme en oplossings - eie aan die moderne lesertjie se lewe.

Fiksie vir die jonger leser konsentreer op een karakter en vertel die storie soos gesien deur die oë van 'n kind. Hierdie konsep word nie gebruik in die Begin-leser-boeke of Eerste-hoofstuk-boeke nie. Hierdie boeke kan 'n verskeidenheid van karakters bevat. Soos wat die kinderleser ouer word verkies hy/sy om te kan identifiseer met een karakter en nie 'n paar nie.

Fiksie word dus gekategoriseer volgens onderskeie afdelings, die mees algemene sluit in die ouderdomsgroep en genre. Ons begin, soos reeds voorheen ligweg genoem, by die algemene beginsels.

Om die ouderdomsgroep in aanmerking te neem

Maklike lesers. Vir die ouderdomsgroep wat die prenteboeke ontgroei het, maar wel nog nie reg is vir die ouer fiksie nie. Hierdie boeke is tussen 32 en 48 gebinde boek bladsye. Woord en taalgebruik oor die algemeen eenvoudig gehou, aangesien die jong leser self hierdie boek lees. Ander metodes word ook hier aangewend om die lees te vergemaklik, bv. Die appel val uit die boom… Hier kan 'n potlood tekening voorkom met 'n pyltjie na onder - tussen die boom en die appel - om aan te dui hoe die appel uit die boom val. Teks (woorde) word hier, met eenvoudige illustrasies en herhaling, gebruik om aanskoulike voorstellings te beklemtoon.

Hoofstukboeke. Hierdie boeke oorbrug die gaping tussen die "klaar met die prenteboeke" en "nog nie heeltemal gereed vir die volle fiksie-golf nie" stadium, dog al te oud vir die Maklike-lesers. Soos die beskrywende naam word hierdie boeke verdeel in onderskeie hoofstukke - so tussen drie en vyf hoofstukke. Elke hoofstuk bevat gewoonlik illustrasies. Die Hoofstukboeke wat sonder illustrasies is, bevat soveel aksie in die verhaal, dat dit die lesertjie se verbeelding aangryp. 'n Hoofkarakter word hier gebruik en daar word gekonsentreer op die kind se ondervindinge en situasies waarin 'n kind hom van tyd tot tyd bevind. Skoolondervindinge en -situasies is gewilde onderwerpe. Woordeskat en taalgebruik word noukeurig gevolg en herhaling word alleenlik gebruik om die jong lesertjie se begrip van die verhaal te verseker.

Middegrade fiksie. Die leserskring is hoofsaaklik in graad 3-5. Hier word die hoofkarakter so 'n jaar of twee ouer voorgestel as die moontlike lesertjie. Ouderdom speel hier 'n besliste rol en hierdie ouderdomsgroepe verkies om die verhale te lees van karakters wat uitgebeeld word as effens ouer as hulself. Die hoofkarakter se doen en late, ondervinding en reaksies word duidelik uitgebeeld in elke hoofstuk van die verhaal. Daarby word die verhaal uitgebeeld soos gesien en ondervind deur die oë van die hoofkarakter. Humor dra 'n groot deel by tot hierdie skryfstyl. Jou leserskring vir die Middegrade fiksie is oor die algemeen kinders van hierdie ouderdomsgroepe. Die groep voel dat daar baie te leer is uit die karakter se ondervindinge. Hulle kies en lees ook self hierdie boeke. Menige keer word die boeke gekoop met geld wat hulle self gespaar of verdien het.

Moontlikhede en onderwerpe: (graad 3-5)

Meeste Middegrade fiksie word beskou as realistiese of feitlike fiksie. Die skryfstyl word gebaseer op die hedendaagse situasies, konflikte, probleme, oplossings en humor van hierdie ouderdomsgroepe. Gereeld word daar gekonsentreer op die verskillende situasies wat kinders ondervind by die skool en tuis. Daar word nie as 'n volwassene geskryf nie, nog minder word die verhaal vanuit die volwassene se oogpunt vertel. Die karakter is 'n kind, 'n jaar of twee ouer, die situasie en omstandighede soos baie van die lesertjies se situasie en omstandighede. Die karakter vertel die verhaal, gesien uit die oogpunt van 'n kind van daardie ouderdom. Hier moet die skrywer die rol aanneem van die jonge karakter wat hy/sy skep, dink soos die karakter, voel soos die karakter en die verhaal beskryf soos die karakter dit sien. Dit is die enigste manier waarop die "stem" van die verhaal vasgevang en uitgedruk gaan word. Op hierdie manier word alle emosie en humor ter tafel gelê - vanuit die oogpunt van 'n kind.

Fantasie:
'n Baie gewilde skryfstyl vir hierdie ouderdomsgroep. Fantasie skuif die werklikheid agterweë en skep 'n wonderlike fantasiewêreld vir die leser. As jy hierdie fantasiewêreld met jou woorde wil skep moet jy van die begin, deur die middel tot aan die einde daarby hou. As die hasie praat en sing terwyl dit hop, mag die karaktertjie nie skielik ophou praat of sing met sy bewegings nie - tensy dit deel vorm van die verhaal. Wat ook al jou karakter se eienskappe aan die begin is, dit moet konstant dieselfde bly tot aan die einde.

Terwyl fantasie die werklikheid agterweë laat, mag die groei van die karakter nie agterweë gelaat word nie. Op 'n manier moet die werklikheid van die lewe en die gebeure in die fantasiewêreld bind, die jong leser boei en in 'n mate leiding verskaf. Fantasie bevat al die beginsels van goeie fiksie - insluitende die "verbeeldingsvlugte-toelatingsproses". Dit moet konflik en probleme, oplossings, karaktergroei, "stem" en 'n noukeurige beplande en uiteengesette komplot bevat.

Misterie - Die Geheim:
Misterie, of Die Groot Geheim - baie gewilde leesstof onder die Middegrade lesers. Misterie vir kinders is baie minder gekompliseerd as misterie gerig op die volwasse leser. Hierdie vorm van skryf moet ook nie 'n groot hoeveelheid bloed en geweld bevat nie. Hou jou jong lesertjies in gedagte wanneer jy die misterieuse veld betree. Die kinderkarakter/s van jou verhaal is veronderstel om op 'n veilige en verantwoordelike manier op te tree. Die komplikasies van die verhaal kan hulle wel in 'n ander rigting laat neig, maar die oorsprong van die verhaal moet moreel en eerbaar wees.

Rillers:
Gedurende die middel 1990's was rillers weghardloop wenners vir Middegrade. Teen einde van 1990 het hierdie fenomeen afgeneem en nou beskou die meeste uitgewers rillers vir hierdie kategorie as afgesaag en nie-betalend nie.

Sportverhale:
Fiksie wat handel oor enige vorm van sport, veral waar jong meisies by betrokke is, die kompetisie sterk is en daar onverwagse komplikasies intree, is besig om baie gewildheid te verwerf onder die Middegrade groepe.

Geskiedkundige fiksie:
Die belewenisse van kinders voorgestel in periodieke of geskiedkundige tye is uiters gewild onder die Middegrade lesers. Hierdie verhale bevat 'n hoofkarakter wat, alhoewel dit in die verlede tyd afspeel, dieselfde probleme, konflikte, emosies, en oplossings ondervind en beleef as die moderne kind wat die leser is. Geskiedkundige fiksie beteken daar word gefokus op die hoofkarakter. Dit is maklik om verstrengel te raak in geskiedkundige besonderhede en die moontlikheid bestaan dat jy kan eindig met 'n vervelige geskiedkundige relaas wat die Middegrade leser gaan verveel. Dit is hoekom daar op die hoofkarakter gekonsentreer en gefokus moet word. Die verhaal sal sy eie verloop neem.

Diereverhale:
Jong lesers hou van verhale wat handel oor diere, veral as die diere in een of ander penarie of verknorsing is en daaruit moet woel. Verhale wat handel oor perde is 'n groot gunsteling by dogters van hierdie ouderdom. Hou in gedagte dat daar vele ander diere onderwerpe ook hier gebruik kan word.

e.t.

17
hierdie werkstuk
Fiksie vir die jonger leser
1618

vorige werkstuk
Werk aan 'n prenteboek

vorige werkstuk
Karakters, dialoog en komplot in middegrade fiksie

 

 

 

 

 

 

Voordeur en inhoud | Jong woordvrate | Ouer woordvrate | epos


STORIEWERF word aangebied saam met woordvrate en storiemakers
van alle soorte en groottes
Gebou en onderhou deur Franci Greyling

(C) Franci Greyling 2000-2005